Mesaj Jistis ak Lapè Nasyonal nan okazyon Asanble Jeneral li

Mariani, 12 desanm 2003

Sòti madi 9 desanm pou rive samdi 13 desanm 2003, Komisyon Nasyonal Jistis ak Lapè a te òganize Asanble Nasyonal li kay Sè Fiy Lasajès yo nan Mariani. Tèm Asanble a se te : 2004, Ann rebati peyi nou an ansanm. Nan okazyon sa a nou te gade yon fason èspesyal ki jan sa ye ak laprès lakay nou.

Nou te 60 (swasant) delege, ki te sòti nan 9 (nèf) dyosèz peyi a. Se te yon bèl eksperyans kote youn pataje ak lòt enfòmasyon sou sa ki pase nan diferan zòn yo. Nou te fè yon bèl egzèsis tou kote youn koute lòt, paske tout moun pa wè tout bagay menm jan. Ansanm, nou te di Granmèt la mèsi pou tout bèl travay Jistis ak Lapè rive fè nan rekonsilye moun ki gen konfli nan kominote yo, akonpaye pèp la k ap chèche lapè selon sa k korèk, denonse vyolasyon dwa moun ak fòme sitwayen yo sou diyite, dwa ak devwa tout moun genyen.

Nan tout echanj nou te fè, men ki sa nou wè :

• Se pa sèl Pòtoprens ki peyi d Ayiti. Pafwa, sitwayen Ayisyen sitou nan vil yo, bliye reyalite moun andeyò (jan yo rele yo) ap viv.





• Se pa sèl politik ki genyen. Se vre, politik la enpòtan nan tout sosyete, men pèp la gen anpil revandikasyon politisyen yo pa janm pran an konsiderasyon depi 200 lane istwa peyi nou.

• Gen anpil vyolasyon dwa sitwayen yo tankou, britalite lapolis, asek ak kasek ki tounen polis ak jij, pakèt atache, gwoup ak zam k ap mache ak otorite Leta yo toupatou nan peyi a k ap simen laperèz nan dènye tan sa yo nan kapital la tankou nan kèk vil. Nou rankontre gwoup ak zam ilegal k ap britalize tout moun, tout òganizasyon ki vle manifeste yon dezakò ak pouvwa an plas la.

• Laprès ap sibi anpil presyon ak entimidasyon nan batay pou asire libète lapawòl. Men, libète sa a frajil anpil, paske li mande anpil verite pou nouvèl yo pa tounen machandiz moun ka achte ou vann

Aprè 200 lane endepandans, nou bezwen rebati peyi a. Pou sa fèt sou yon lòt baz nou dwe jwenn mwayen pou nou fè l ansanm: peyizan, etidyan, nèg save, otorite yo, legliz yo, moun ki gen mwayen ekonomik, pòv nan lari, gason kou fi, espesyalman jèn yo, epi tout moun ki gen bon volonte.

• Nou bezwen bon jan edikasyon ki fòme bon sitwayen, epi ki pèmèt nou tabli yon mantalite kote gen respè pou tout moun.





• Nou bezwen, yon laprès ki pa nan sèvis enterè politik oswa ekonomik ase, men ki pèmèt pèp la louvri je l sou tout dwa li merite jwenn.





• Nou bezwen otorite ki onèt, ki aji nan transparans ak laverite. Sa vle di, yon Leta ki pa fonksyone sou baz moun pa ak patizan. N ap fè otorite yo sonje : se sèvite yo ye. Yo gen reskonsablite yo dwe pran pou kwape ensekirite selon mwayen lalwa bay, yo gen reskonsablite pou mete peyi a sou wout devlopman, pwodiksyon lokal ak lapè.

Jan sa te di nan Senpozyòm Legliz katolik Ayiti te fè nan okazyon bisantnè endepandans pèp ayisyen an, nan Lilavwa, sòti 20 pou rive 23 novanm 2003 : Nou bezwen konstwi yon nouvo mantalite. Nou vle tou pou yonn koute lòt, yonn sèvi lòt, pou n rive viv tankou frè ak sè. Sa vle di :

• Nou bezwen bon jan konviksyon ki byen chita sou lafwa nan diyite moun, nan valè chak sitwayen, nan dwa chak moun genyen ak nan devwa li pou mete men pou pwojè sa a reyalize.





• Nou bezwen konsyans, konfyans youn nan lòt, ak verite. Nou pa kapab kontinye viv nan mawonaj youn ak lòt ankò. Chak sitwayen dwe montre sans reskonsabilite li, ni sa k vle achte konsyans lòt, ni sa k kite lòt sevi ak li.





• Nou bezwen rèspekte prensip demokratik yo, tankou: tolerans, respè lalwa, respè pou lide chak moun, patisipasyon tout moun, ak jistis san fòs kote.

Komisyon Jistis ak Lapè a renouvle angajman l pou l sèvi pèp ayisyen an, ki se travay ansanm pou rebati peyi nou an. Se pou Lespri ki t ap dirije lavi Jezi a bay pèp ayisyen an tout benediksyon l ap bezwen pandan 3zyèm santnè istwa li k ap kòmanse an 2004.